Wat is bokbier?

Wat is bokbier?

Bokbier is het seizoens(speciaal)bier van Nederland bij uitstek. Het is vaak alleen maar verkrijgbaar in de periode oktober tot en met februari, waarbij de piek van het seizoen in oktober en november ligt. Ook in september zien we steeds vaker bokbieren op de markt verschijnen. Was bokbier tot 1982 een bier van lage gisting rond de 6,5%, robijnrood van kleur en met een moutige, wat karamelachtige smaak, vandaag de dag is feitelijk alles mogelijk.

De enige wettelijke eis die aan bokbier wordt gesteld vinden we in artikel 7g van het Warenwetbesluit Gereserveerde Aanduidingen. Verder is er formeel niets geregeld. Brouwers experimenteren dan ook steeds meer met de grondstoffen en brengen ook zwaardere variëteiten op de markt. Er zijn zelfs verschillende bokbieren die lichter van kleur zijn dan de voorheen verplichte 40 EBC.

Bok met of zonder c

Volgens het Warenwetbesluit Gereserveerde Aanduidingen mag het allebei en wij schrijven het dus al sinds de oprichting zonder c. Niet omdat wij vinden dat er een relatie met het dier is – dit jaar hebben we zelfs een vredesduif in het logo – maar omdat wij ons vooral willen richten op het Nederlandse bokbier, en niet op het Duitse Bockbier en Doppelbock. Datzelfde geldt voor het Belgische bokbier dat veelal in grote Belgische brouwerijen wordt gemaakt ten behoeve van de Nederlandse afzetmarkt en te weinig toevoegt aan het aanbod op ons festival.

Warenwetbesluit Gereserveerde Aanduidingen

Op grond van artikel 7g van het Warenwetbesluit Gereserveerde Aanduidingen mag de aanduiding bok, bock of iedere andere aanduiding waarvan bok of bock een grondbestanddeel vormt, uitsluitend worden gebezigd voor bieren met een extractgehalte van de stamwort boven de 15%.

Het stamwortgehalte, oftewel het aandeel vaste stoffen in de wort voor de vergisting, is een indicatie voor het latere alcoholpercentage. Dit gaat echter niet helemaal op omdat het alcoholpercentage ook afhankelijk is van de gebruikte gist en de vergistingsgraad.

De wetgever geeft geen enkele indicatie omtrent de kleur van het bokbier, de periode waarin het verkrijgbaar is of het gebruik van kruiden, vruchten of andere toevoegingen. Alles mag, zolang het extractgehalte van de stamwort maar boven de 15,5% ligt en als de aanduiding bok of bock bij een bier wordt gebruikt.

Andere definitie

De enige andere definitie in Nederland komt van de vereniging PINT. Zij maken een onderscheid tussen bokbier en dubbelbok. Een bokbier is voor hen een bier met een stamwort tussen 15,5 en 18,0 en een kleur tussen 40 en 100 EBC en een dubbelbok een bier met een stamwort tussen 18,0 en 22,0 en een kleur tussen 40 en 100 EBC. In beide bieren is volgens PINT het gebruik van kruiden niet toegestaan. En ook willen ze de verkrijgbaarheid van het bokbier beperken tot de periode oktober-december.

PINT probeert hiermee uitwassen tegen te gaan, zoals het gebruik van kruiden of vruchten, of het steeds oprekken en verschuiven van de periode waarin bokbier verkrijgbaar is. Deze ouderwetse, traditionele, ja zelfs conservatieve benadering van het Nederlands bokbier is inmiddels aan inflatie onderhevig of eigenlijk failliet, zeker nu we ons middenin een zelfverklaarde craft beer revolutie bevinden.  

Craft beer revolution

De craft beer revolutie heeft de bierwereld grondig veranderd en op zijn kop gezet – wat verwacht je anders van een revolutie? Maar er is iets vreemds aan de hand: niemand lijkt precies te weten wat craft beer nu eigenlijk is, er is niet eens een definitie voor, en toch zorgde het voor een revolutie!

Waar en wanneer die revolutie uitbrak, wordt wel bepaald in het jaar 1978. In dat jaar tekende President Jimmy Carter een wet die het verbod op thuisbrouwen ophief. Dat verbod was een overblijfsel van de drooglegging (the prohibition), een periode waarin het in Amerika bij de wet verboden was om alcohol te produceren of te verkopen (alcohol drinken werd, apart genoeg, niet verboden). Die periode duurde maar liefst dertien jaar: van 1920 tot en met 1933.

De craft beer revolutie begon dus in de Verenigde Staten en heeft ook Nederland bereikt. Dat heeft de afgelopen jaren geleid tot een explosie aan nieuwe brouwerijen en aan nieuwe bieren. Craft brouwers noemen zich onafhankelijk, authentiek, eerlijk en klein. Althans, dat is de definitie die de organisatie Craft Brouwers Nederland hanteert. Als je internationaal gaat kijken, wordt er vaak ook nog innovatief aan toegevoegd.

En juist dat innovatieve kenmerkt vaak de craft brouwers die nieuwe brouwmethoden en bierstijlen ontdekken en oude bierstijlen opschudden. Zo ook met ons Nederlands bokbier. De laatste jaren zien  wij steeds meer nieuwe brouwerijen met hun eigen interpretatie allang al niet meer vallen binnen de oude lijntjes. Als we  die oude lijnen zouden moeten volgen dan zou de helft van de bokbieren niet mogen worden toegestaan en zou het Bokbierfestival niet meer bestaan.

Eigen definities

Het Bokbierfestival zou het Bokbierfestival niet zijn als we niet, eigenwijs als we zijn, onze eigen definities hanteren. Wij brengen de oude en nieuwe wereld bij elkaar. Tradities zijn goed, nieuwe tradities zijn nog beter. Wij staan open voor verandering en verwelkomen innovatie. Onze bezoekers zullen oordelen of dit goede veranderingen zijn.

Wij hanteren daarom drie definities van bokbier. Basisregel is dat het bokbier aan de wet voldoet, dus de aanduiding bok of bock of iedere andere aanduiding waarvan bok of bock een grondbestanddeel vormt, bevat. Het bokbier moet dus worden vermarkt als een bokbier.

Standaard bokbier:

  • Extractgehalte van de stamwort ligt boven de 15,5%
  • Alcoholpercentage ligt tussen 6,5% en 7,5%
  • Kleur tussen 35 en 100 EBC
  • Geen gebruik van kruiden of andere toevoegingen
  • Tenminste verkrijgbaar in de periode tussen 21 september en 21 december

Dubbelbok:

  • Extractgehalte van de stamwort ligt boven de 18,0% en 22,0%
  • Alcoholpercentage ligt tussen 7,5% en 8,5%
  • Kleur tussen 35 en 100 EBC
  • Geen gebruik van kruiden of andere toevoegingen
  • Tenminste verkrijgbaar in de periode tussen 21 september en 21 december

Speciaal bokbier:

  • Extractgehalte van de stamwort ligt boven de 15,0% en 24,5%
  • Alcoholpercentage ligt tussen 6,5% en 9,5%
  • Kleur tussen 35 en 100 EBC
  • Gebruik van kruiden of andere toevoegingen is wel toegestaan
  • Is geen bokbier of dubbelbok
  • Tenminste verkrijgbaar in de periode tussen 21 september en 21 december

Met deze definities combineren we de Oude Wereld van de traditionele bokbier- en dubbelbokbrouwers, en de Nieuwe Wereld van de craft brouwers. We handhaven traditie, maar staan ook open voor innovatie. Stilstaan is immers achteruitgang. Je moet openstaan voor vernieuwingen en voor innovatie. En dat doet het Bokbierfestival.

Op het festival zul je een aantal bieren aantreffen die niet helemaal aan onze eigen definities voldoen. Zo zijn er een aantal bokbieren boven de 10%. Ook voldoen niet alle bokbieren aan gestelde kleurrichtlijnen (tussen 35 en 100 EBC). In overleg met de brouwer hebben wij in dat geval toch besloten om het bier als bokbier toe te laten tot het festival. Bokbier is immers fluïde en dat zijn wij ook!